De ongemakkelijke rol van de indirect leider

Derde editie Vakidiotendag®

Alweer voor de derde keer organiseerde You Improve de Vakidiotendag®. Geen inspiratieshow, maar een werkdag vol gedeelde ervaringen en inzichten, perfect passend bij de mindset van Continuous Improvement professionals. Als er iets duidelijk wordt deze dag, is het dat Operational Excellence zelden stukloopt op kennis en bijna altijd op gedrag.

Het thema ‘de rol van de OE-coördinator als indirect leider’ blijkt al snel minder abstract dan het klinkt. Het gaat hier over invloed zonder macht, over verandering zonder formele positie, en over de vraag hoeveel je als professional werkelijk in beweging krijgt.

Van overtuiging naar praktijk

Tijdens de aftrap zet Development Manager bij You Improve Fred Waij de toon met een observatie die blijft hangen: “Operational Excellence is geen theoretisch kunstje. Het is gedrag. En gedrag zie je overal. Zelfs op de parkeerplaats.” Het is een simpele metafoor, maar precies daardoor scherp. Wie zijn auto niet binnen de lijnen zet, volgt ook geen standaard als niemand kijkt. Daarmee verschuift de discussie meteen van tools naar cultuur.

You Improvement-collega Robin Baars bouwt daarop voort en maakt het spanningsveld expliciet waarin veel OE-coördinatoren opereren: “Het maakt niet uit wat wij doen. Het gaat erom dat de mensen in het primaire proces iets anders gaan doen.” Dat is confronterend. Want het relativeert de rol van de specialist, terwijl diezelfde specialist wél verantwoordelijk wordt gehouden voor het resultaat.

Werken met je eigen realiteit

Na de introductie verschuift de dag van luisteren naar doen. Deelnemers analyseren hun eigen organisatie aan de hand van het 5 fasen model en het leerklimaat. Daar ontstaat ook de echte waarde. De modellen zelf zijn voor veel aanwezigen herkenbaar. Juist in de gesprekken die volgen zit de winst van deze dag.

In kleine groepen wordt besproken waar organisaties vastlopen en waarom. Opvallend is hoe vaak dezelfde patronen terugkomen. De methodes zijn aanwezig. Mensen zijn getraind. En toch gebeurt het niet. Deelnemer en vakidioot Marc Volkert van Vivera verwoordt die frustratie treffend: “Wij zitten precies in die fase dat iedereen weet hoe het moet. We hebben de methodes, we hebben de standaarden, we hebben mensen getraind. Maar toch doen we het niet. En dan ga je elke keer weer zoeken: wat moeten we dan anders doen om het wél te laten landen?” Hij wijst op een mogelijke oorzaak: de rol van het middenmanagement en hun aanwezigheid op de werkvloer. Tegelijkertijd benoemt hij meteen het dilemma: “Als die tijd er was, dan hadden ze het waarschijnlijk al gedaan. Dus het zit ook in wat iemand belangrijk vindt… of denkt dat belangrijk is.” 

Verschillende werelden, dezelfde vragen

De kracht van de Vakidiotendag® zit in de diversiteit van de groep. Van food tot chemie, van groeiende bedrijven tot organisaties onder druk. Juist die verschillen maken de gesprekken relevant. Han Dekkers, werkzaam bij Bosch en midden in een reorganisatie, komt met een duidelijke leervraag: “Hoe krijg je verbeteren echt in het DNA van mensen? Dat het niet alleen top-down is, maar dat het van onderaf komt.” Het is een vraag die breder leeft, want veel organisaties hebben de beweging ingezet, maar worstelen met het borgen ervan. Wat daarbij opvalt, is dat niemand een pasklaar antwoord heeft. Wel ontstaat er iets anders: herkenning en soms ook relativering.

Leren door te spiegelen

De werksessies dwingen deelnemers om positie te kiezen. Waar sta je als organisatie? En belangrijker: waarom sta je daar? In de discussie over het leerklimaat wordt zichtbaar dat gemiddelden weinig zeggen. Een organisatie kan “redelijk scoren”, terwijl individuen zich nog steeds belemmerd voelen. Dat leidt tot een belangrijk inzicht: verbeteren gaat over de dagelijkse ervaring van mensen.

André Leunk, die voor de derde keer aanwezig is, komt juist daarom terug: “Je praat hier met soortgenoten. Mensen die hetzelfde meemaken. Ik haal er elke keer dingen uit die ik morgen kan toepassen. En daarna ga ik zitten: wat nemen we echt mee? Wat gaan we anders doen?” Hij ziet ook de waarde van het collectief leren: “Je bent even uit je eigen omgeving. Je hoort andere geluiden. En dat houdt je scherp.” Tegelijkertijd zit daar een impliciete uitdaging in. Want inzichten zijn één ding. Ze vasthouden en doorvertalen naar gedrag is iets anders.

Indirect leiderschap is geen comfortabele rol

Wat deze dag uiteindelijk blootlegt, is dat de rol van de OE-coördinator per definitie ongemakkelijk is. Je hebt invloed, maar geen formele macht. Je hebt kennis, maar bent afhankelijk van anderen voor uitvoering. Dat vraagt iets anders dan alleen vakinhoudelijke expertise. Het vraagt overtuigingskracht, geduld en het vermogen om met weerstand om te gaan, zonder dat je die altijd kunt oplossen. Of, scherper gesteld: je kunt het perfect uitleggen, maar je kunt het niet afdwingen.

Wil je op de hoogte blijven?

Schrijf je in!